Crnoj Gori, kao državi koja teži implementiranju liberalnih vrijednosti u donošenju odluka u spoljnoj politici, izbjeglička kriza pred novom eskalacijom predstavlja prvorazredni izazov. Radi se o potencijalnoj prijetnji bezbjednosti, koja stavlja na ispit, kako samu vlast, tako i društvo u cjelini.
Etična spoljna politika EU, prema kojoj se ravna Crna Gora, u velikoj mjeri isključuje unilateralne pristupe spoljno-političkim pitanjima, koji bi imali osnovu isključivo u partikularnom interesu, te podrazumijeva širi komunitarni pristup.
Stav prema ukrajinskoj krizi je primjer za to.
Ljudska bezbjednost
Etična spoljna politika EU integriše u sebi pojam ljudske bezbjednosti koji je, za razliku od pojma nacionalne bezbjednosti, orjentisan ka zaštiti ranjivih i nemoćnih od egzistencijalnih prijetnji, u ovom slučaju u propalim državama šireg regiona Bliskog istoka i Afrike.
Zato pitanje bezbjednosti EU, pa i Crne Gore kao kandidata za članstvo, nije moguće posmatrati samo i isključivo kao pitanje bezbjednosti državnih granica. U okviru ovog shvatanja ljudi u nevolji pred našim granicama ne mogu biti svedeni na brojeve, odbitke i decimale. Po ljudskoj prirodi trebalo bi da budemo empatični prema ranjivosti tih ljudi koji ne pripadaju našim generičkim grupama.
Paradigma u vezi sa ovim pristupom je stav najačeg državnika EU, njemačke kancelarke Angele Merkel, sadržan u frazi „ wir schaffen das “iz 2015. godine, koja je otvorila put za prihvat skoro milion izbjeglica u Njemačku.
Političke borbe u EU i posledice za Crnu Goru
Očigledno je da zajednička politika EU prema izbjegličkoj krizi u regionu ne funkcioniše. Anti-imigrantski sentimenti, koji su narasli širom Zapadne Evrope, u velikoj mjeri su uzrokovali slom liberalno orjentisanih politika i jačanje desnice. U Italiji Salvinijeva vlada planira da protjera pola miliona izbjeglica, slične planove ima i Kurcova vlada u Austriji.Poljska i Mađarska drže zatvorene granice za izbjeglice, a onima koji uđu prijete krivičnim progonom. U Njemačkoj, Angela Merkel je pod snažnim priskom Bavarske CSU koalicione partije u Vladi da napusti politiku otvorenih vrata i prekrši liberalne principe do kojih joj je veoma stalo.
Iako je broj imigranata i izbjeglica u odnosu na krizu iz 2015.godine opao poslije sporazuma EU sa Turskom, izgleda da je pitanje dana kada bi kriza mogla ponovo da eskalira. U realističnom scenariju otvaranja nove izbjegličke rute, tzv. Južne rute, Crna Gora bi mogla da se nađe pred ozbiljnim izazovom.
Izvor: Vijesti
Južna ruta, kao što se vidi na karti, uključuje teritoriju Crne Gore i ona u neposrednoj perspektivi može postati glavni pravac kretanja izbjeglica na visokoj skali, tim prije što je Balkanska ruta uglavnom zatvorena.
U kontekstu uzdrmanih liberalnih principa i sloma zajedničke izbjegličke politike EU potsjeća na tvrđavu koja zatvara svoja vrata i problem prenosi na neposredno susjedstvo. Kako sve članice EU na njenim južnim granicama odbacuju ideju da budu centar za prihvatanje izbjeglica, potencijalno rješenje za prihvat vidi se u Albaniji, koje izgleda adekvatno u sadašnjim okolnostima.
Uz Albaniju i Crna Gora bi mogla se posmatra kao država-pivot u upravljanju potencijalno novom izbjegličkom krizom. Pri tome se ima u vidu da se radi o državi kandidatu za prijem u EU, ima iskustva u zbrinjavanju izbjeglica nakon kosovske krize 1999.godine i članica je NATO saveza.
Predsjednik Savjeta EU Donald Tusk je promovisao ideju o formiranju centra u Evropi, ali izvan EU.
Cordon sanitarie ?
Čini se da bi ovo moglo biti ne samo spoljno-politički izazov za aktuelnu vlast, već i za političku i društvenu zajednicu u cjelini, jer se tiče ključnih vrijednosti koje baštini Crna Gora, principa saradnje sa EU, kao i očuvanja nacionalnog interesa.
Potencijalna kriza hipotetički otvara pitanja uloge i perspektive Crne Gore kao kandidata za članstvo u EU, kao i rizika preuzimanja uloge države-pivota pri EU. Sličnu poziciju je nekada imala Kraljevina Jugoslavija u ulozicordon sanitarie protiv širenja boljševizma prema Zapadu.
Dragan Božović, politikolog
član Predsjedništva SDP Kotor